اولین میراث مکتوب از حیات حضرت زهرا (س)

اولین میراث مکتوب از حیات حضرت زهرا (س)

 

اولین قلمی که به نام حضرت زهرا (س) بر روی کاغذ آمده و تاریخ حیات و فضایل آن حضرت را ثبت کرده ، کتاب سلیم بن قیس هلالی است . محمد باقر انصاری در این باره می نویسد :

با توجه به اهمیت فرهنگی این موضوع ، جستجوی وسیعی برای یافتن نخستین میراث مکتوب ، در این زمینه صورت گرفنه و کتاب های متعددی شناسایی شد . نتیجه این اقدام این بود که هیچ تألیفی مقدم بر کتاب سلیم در این زمینه یافت نشد ،که نگارش آن از سالهای آغازین رحلت پیامبر (ص) شروع شده و در سال 76 هجری با رحلت مؤلف کار تألیف آن هم پایان یافته است .

مؤلف آن از اصحاب امیرالمؤمنین و سه امام بعد از ایشان بوده ، و آنچه درباره حضرت زهرا (س) نقل کرده به نقل از معصومین (ع) مورد تأیید قرار گرفته است و از سوی دیگر به دست سلیم ، یکی از اصحاب با وفای امامان (ع) و سابقه داران مکتب اهل بیت (ع) تدوین شده است .

نگاهى به كتاب فاطمه(ع) در آئينه كتاب

نگاهى به كتاب فاطمه(ع) در آئينه كتاب

آخرين كتاب شناسى درباره حضرت، فهرست واره اى است كه آقاى انصارى تاليف كرده است. ويژگى هاى اين اثر اين گونه است: كار تدوين مجموعه حاضر كه حاوى ۲۴۰۰ عنوان كتاب درباره حضرت زهرا(ع) است، از ۱۴ سال پيش، به عنوان راهگشاى تحقيقى گسترده در جنبه هاى مختلف مربوط به آن حضرت آغاز شد. نظر نويسنده اين است كه جزوات را هم بايد معرفى كرد. در اين باره اين گونه نوشته شده است:

از آنجا كه هدف از تدوين كتابنامه و كتاب شناخت، از يك سو نشان دادن گستره بحث و از سوى ديگر عرضه انواع زحماتى است كه در راه آن موضوع به ثمر رسيده لذا در معرفى كتاب ها نبايد به كتاب هاى برجسته آن موضوع اكتفا كرد، بلكه ارائه جزوه هاى كمتر از پنجاه صفحه هم الزامى است و حذف نام آنها به نوعى فاصله گرفتن از چارچوب علمى كار تلقى خواهد شد.

با توجه به هدف مذكور، در اين كتابنامه عناوين كتاب هاى مستقل درباره حضرت زهرا(ع) طى مراحل زير جمع آورى شده است: براى دستيابى به كليه مداركى كه مى توان از آنها در اين زمينه استفاده برد، مطالعه اى مفصل در زمينه كتاب هاى تاريخى و حديثى و ادبى اسلامى در دو قسمت چاپى و خطى انجام شد و بيش از ۱۶۰۰ جلد فهرست كتابخانه هاى ايران و ساير كشورهاى جهان مورد مطالعه قرار گرفت و فهرستى جامع از كتبى كه مستقلاً درباره حضرت زهرا(ع) تاليف شده و يا قسمتى از آنها درباره حضرت است آماده شد و كتاب هاى مستقل از كتاب هاى ضمنى تفكيك شد.

در مرحله بعد اقدام به تهيه و جمع آورى كتاب هاى چاپى و خطى موجود گرديد و

ادامه نوشته

كتاب شناسى فاطميات

كتاب شناسى فاطميات

افرادى به شناسايى آثار درباره حضرت پرداخته و كتاب شناسى هايى منتشر كرده اند.
مهمترين اين فهرست واره ها عبارتند از:چهل كتاب درباره حضرت زهرا(ع) از عبدالحريم موگهى، رائده فخر النساء از حيدر على سعيد، الزاهرا(ع) فى المكتبه العربيه از محمد حسون، فهرست كتاب هاى مربوط به مناقب و مصائب حضرت فاطمه(ع) از محمدباقر كجورى، كتاب شناسى حضرت زهرا(ع) تاليف احمد صادقى اردستانى، كتاب شناسى حضرت فاطمه زهرا(ع) تاليف اميرعلى آقايارى و مينو فضلى نژاد، كتابنامه حضرت فاطمه زهرا(ع) تاليف ناصرالدين انصارى قمى، كتابنامه حضرت فاطمه(ع) تدوين بنياد فرهنگى فاطمه الزهرا(ع)، كتابنامه فاطمه زهرا(ع) تاليف مجتبى يزدى، كتابنامه كوثر تدوين پژوهشكده باقرالعلوم(ع) قم، الكتب المولفه فى الزهرا(ع) تاليف على محمد على دخيل، الكتب المولفه فى الزهرا(ع) تاليف احمد رحمانى همدانى، كتاب شناسى توصيفى حضرت فاطمه(ع) تاليف محمد روحانى على آبادى، معجم ما الف عن فاطمه الزهرا(ع) دارالعلوم در بيروت، معجم ما كتب عن فاطمه الزهرا(ع) تاليف عبدالجبار رفاعى، معجم المولفات حول السيده فاطمه(ع) تاليف عبدالله منتفكى، الكتب المولفه عن فاطمه الزهرا(ع) بالعربيه تاليف على اكبر مهدى پور، فاطمه(ع) فى مرآه الكتاب مجله المرشد دمشق، كتاب شناسى فاطمى در تاليفات اهل سنت كه توسط معاونت فرهنگى ستاد منطقه ۲ كشورى سازمان تبليغات تهيه شده است.

رویکرد پژوهشی

رويكرد پژوهشى

گرايش هاى نويسندگانى كه درباره حضرت زهرا(ع) قلم زده اند، قابل پى گيرى و بررسى است. زيرا در بين آنها از مذاهب مختلف اسلامى و اديان غيراسلامى به چشم مى خورد. غير از گرايش دينى و مذهبى، هر كدام از نويسندگان ايده و هدفى را دنبال كرده اند. عده اى درصدد جمع آورى مطالب مربوط به حضرت بوده اند، بعضى به حيات حضرت زهرا(ع) با تحقيقات علمى پرداخته اند، بعضى به احياى نسخ خطى با تصحيح آنها روى آورده اند، كسانى بوده اند كه به بررسى متن روايات فاطمى از نگاه علوم حديث پرداخته اند و بالاخره ديگرانى به تاليف فاطمياتى در عرصه كودكان و نوجوانان اقدام كرده اند. تلاش همه آنها مشكور باد، مهم آن است كه همه اين تلاش ها ، براى ساختن فرهنگ فاطمى بوده است.

اقشار اجتماعى

خوشبختانه آثار فاطمى موجود همه قشرها را پوشش مى دهد. عموم مردم از اين آثار مى توانند استفاده كنند، زيرا بسيارى از اين آثار متناسب با ادبيات و فهم عموم است. برخى آثار براى كودكان و نوجوانان تاليف شده است، همچنين چند كتاب براى نابينايان به خط سوزنى يا بريل تدوين شده است. البته آمارهاى دقيق فاطميات براساس شاخص قشرهاى جامعه بايد تهيه شود.

آثار الكترونيكى

در عصر رايانه و اينترنت، لزوماً بايد فقط به فرهنگ نوشتارى بسنده نكرد و فاطميات را با وسايل جديد ارتباطى و اطلاع رسانى هم در اختيار مردم گذاشت. مولف كتاب فاطمه(ع) در آئينه كتاب در مقدمه متذكر شده كه درصدد تهيه نرم افزارى از فاطميات است. كار مفيدى است اما كافى نيست و موسساتى كه توانايى و امكانات دارد بايد در عرصه ارائه فرهنگ الكترونيكى فاطميات تلاش جدى ترى نمايد.

كتابخانه تخصصى حضرت زهرا(ع)

كتابخانه تخصصى حضرت زهرا(ع)

افرادى فرهيخته به گردآورى آثار موجود درباره حضرت اهتمام ورزيده اند و كتابخانه هايى از اين آثار تشكيل داده اند. برخى گزارش ها نشان گرآن است كه علامه امينى، مجموعه مفيدى از كتاب ها درباره حضرت گرد آورده بود. در اين دوره آقاى اسماعيل زنجانى همراه با فرزندانش، كتابخانه معظمى از فاطميات ساخته اند. ايشان در اين باره مى نويسد:

۱۰۰۰ عنوان كتاب مستقل درباره حضرت زهرا(ع) در كتابخانه حضرت فاطمه زهرا(ع) جمع آورى شده و به عنوان اولين مجموعه در اين زمينه در حال تكميل است و تاكنون در چندين نمايشگاه در معرض نمايش عموم گذاشته شده است. اميد است اين كتابخانه تخصصى توسعه پيدا كند و در مكانى مناسب تر، پذيراى عموم علاقه مندان به پژوهش درباره حضرت باشد. اين كتابخانه همچون كتابخانه تخصصى امام على(ع) در مشهد، ماندگار و مفيد خواهد بود.

نگاهى به آمار فاطميات

ادامه نوشته

فرهنگ مکتوب فاطمی

فرهنگ مکتوب فاطمی

شخصيت حضرت زهرا(ع) از سده هاى اول ظهور اسلام مورد توجه دانشمندان قرار گرفت و برجستگى، محاسن اخلاقى و خدمات اجتماعى او را بررسى و تحليل كردند.

فكر و قلم از ديرزمان در پيشگاه با عظمت فاطمه زهرا(ع) انجام وظيفه مى كنند. مولفان از زمان شهادت آن حضرت تاكنون، در تلاش بوده اند تا اشعه اى از آن نور الهى را در نوشته هاى خود منعكس نمايند. كثرت و حجم زياد نوشته ها درباره آن حضرت قابل توجه است، همچنين تاثيرگذارى اين نوشته ها در فرهنگ مسلمانان نوعى پيوند ناگسستنی بين مردم و خاندان عترت (ع) ايجاد كرده است. فرهنگ مكتوب مسلمانان اگر چند پاره داشته باشد، بى شك يك بخش آن را فاطميات (آثار درباره حضرت فاطمه(ع)) تشكيل مى دهد. تاريخ فاطميات داراى تحولات بوده است. اين تاريخ گوياى اين است كه اولين كسى كه تاريخچه اى از زندگانى حضرت صديقه كبرى(ع) را به قلم آورده و به صورت كتاب تدوين كرده ابوصادق سليم بن قيس هلالى كوفى متوفاى سال ۷۶ هجرى است.

او مطالب مربوط به حضرت زهرا(ع) را به فاصله اى كمتر از سه سال از شهادت آن حضرت به نقل از اميرالمومنين(ع) و سلمان و ابوذر و مقداد كه شاهدان عينى ماجراها بوده اند نقل كرده است. كتاب هايى كه در طول قرن ها درباره فاطمه زهرا(ع) تدوين شده اكثراً از كتاب سليم استفاده كرده و مطالب آن را نقل كرده اند. اين يادگار هزار و چهارصد ساله بارها چاپ شده و متن تحقيق شده آن به عربى و فارسى و اردو و انگليسى در دسترس عموم است. تعدادى از كتاب هاى درباره حضرت زهرا(ع) مفقود شده است، همچنان كه شيخ صدوق چهار كتاب در چهار موضوع مربوط به آن حضرت تاليف كرده ولى هيچ كدام در دست نيست. از سوى ديگر بسيارى از علماى گذشته تاليفاتى در تاريخ اهل بيت(ع) داشته اند و در آن كتاب ها به شرح زندگانى حضرت فاطمه زهرا(ع) پرداخته اند. شمار زيادى از اين كتاب ها امروزه موجود است و گاهى از كتاب هاى مستقل درباره حضرت پرمحتواتر و بزرگ ترند.